फाइब्रॉइड युटेरस म्हणजे गर्भाशयामध्ये फाइब्रॉइड्स (लेयोमायोमा/मायोमा) नावाच्या सौम्य (बेनाईन) गाठी तयार होणे. या गाठी गर्भाशयाच्या स्नायूंपासून तयार होतात. फाइब्रॉइड्स वेगवेगळ्या आकाराच्या, संख्येच्या आणि वेगवेगळ्या ठिकाणी असू शकतात.

कारणे (Causation)

• हार्मोन्स: इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन या स्त्री हार्मोन्समुळे फाइब्रॉइड्स वाढतात.
• अनुवांशिकता: कुटुंबात इतर महिलांना फाइब्रॉइड्स असल्यास धोका जास्त.

इतर कारणे:

• लवकर वयात पाळी सुरू होणे
• लठ्ठपणा (obesity)
• कधीही गर्भधारणा न झालेली महिला
• फळे-भाज्या कमी खाणे, मद्यपान, उच्च रक्तदाब

प्रकार:

• इंट्राम्यूरल: गर्भाशयाच्या भिंतीत
• सबम्यूकोसल: गर्भाशयाच्या आतल्या बाजूला
• सबसीरोसल: गर्भाशयाच्या बाहेरच्या बाजूला
• वाढ: फाइब्रॉइड्स इस्ट्रोजेनवर अवलंबून असतात, त्यामुळे वयाच्या वाढत्या काळात जास्त वाढतात.

गुंतागुंती (Complications)

• जास्त किंवा दीर्घकाळ रक्तस्त्राव (रक्ताल्पता होऊ शकते)
• ओटीपोटात वेदना किंवा दडपण
• वारंवार लघवी लागणे (मूत्राशयावर दडपण आल्यास)
• बद्धकोष्ठता
• पाठी किंवा पायात वेदना
• वंध्यत्व किंवा गर्भधारणेत अडचणी:
• गर्भपात, अकाली प्रसूती.
• क्वचित प्रसंगी रक्तस्त्राव किंवा लघवी अडथळा

मेनोपॉजमध्ये किंवा नंतर फाइब्रॉइड्स कमी होतात का?

• होय, मेनोपॉज झाल्यावर फाइब्रॉइड्स सहसा लहान किंवा नष्ट होतात.
• मेनोपॉजनंतर इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन हार्मोन्सचे प्रमाण खूप कमी होते, त्यामुळे फाइब्रॉइड्स वाढत नाहीत, उलट कमी होतात.
• लक्षणेही कमी होतात किंवा थांबतात.
• नवीन फाइब्रॉइड्स मेनोपॉजनंतर फारच क्वचित निर्माण होतात.
• काही महिलांमध्ये, विशेषतः हार्मोन थेरपी घेतल्यास किंवा लठ्ठपणामुळे, फाइब्रॉइड्स राहू शकतात किंवा थोडे वाढू शकतात.